14 Umhverfisráðuneyti

Útgjöld og fjármögnun umhverfisráðuneytis breytist milli ára sem hér segir:

Heildargjöld umhverfisráðuneytis árið 2012 eru áætluð um 10.726 m.kr. á rekstrargrunni. Frá dragast sértekjur að fjárhæð 2.132 m.kr. en þær nema um 20% af heildargjöldum ráðuneytisins. Gjöld umfram tekjur eru 8.594 m.kr. og af þeirri fjárhæð eru 4.390 m.kr. fjármagnaðar með beinu framlagi úr ríkissjóði og 4.204 m.kr. innheimtar af ríkistekjum.

Vakin er athygli á að í inngangi þessa kafla um gjöld A–hluta, kafla 3.5, er umfjöllun um fyrirhugaðan samdrátt í ríkisútgjöldum á næsta ári þar sem farið er heildstætt yfir þau áform fyrir öll ráðuneytin og málaflokka þeirra.

Í frumvarpinu aukast útgjöld umhverfisráðuneytisins um 1.456,7 m.kr. á föstu verðlagi fjárlaga 2011 en þegar einnig er tekið tillit til áhrifa af almennum verðlags– og gengisbreytingum hækka útgjöldin um 1.762,7 m.kr. milli ára eða sem svarar til um 20%. Útgjaldabreytingum milli ára má skipta í þrjá þætti. Í fyrsta lagi verða gerðar ráðstafanir til að lækka útgjöld ráðuneytisins um 145 m.kr. í samræmi við markmið sem ríkisstjórnin hefur sett í áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum. Í öðru lagi er um að ræða ýmsar breytingar á útgjaldaskuldbindingum sem falla til á árinu 2012 en þær nema 1.730,6 m.kr. Þar af eru 1.424,2 m.kr. vegna breytinga á fjárheimildum verkefna sem fjármögnuð eru að fullu með ríkistekjum og hafa þar með ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Á móti því vega, í þriðja lagi, tímabundin framlög til ýmissa verkefna sem falla niður og nema 128,9 m.kr. Nettóhækkun vegna breytinga á útgjaldaskuldbindingum er því alls 1.456,7 m.kr. Loks bætast við verðlagshækkanir ársins 2012, sem eru áætlaðar 306 m.kr., þannig að heildargjöldin verða 8.593,9 m.kr. Þar vega þyngst hækkanir á launum samkvæmt kjarasamningum við stéttarfélög ríkisstarfsmanna. Þá er í frumvarpinu gert ráð fyrir að í fjárheimildum vegna annarra rekstrargjalda en launa verði vegið upp vanmat á verðlagshækkunum í forsendum fjárlaga 2011 til viðbótar við spá um verðbreytingar ársins 2012, auk þess sem tekið er tilliti til áhrifa af lækkun á gengi krónunnar í útgjöldum sem greidd eru í erlendri mynt.

Fjárveitingar til verkefna umhverfisráðuneytisins markast nokkuð af því að gert er ráð fyrir áframhaldandi aðhaldsráðstöfunum í frumvarpinu í samræmi við áætlun ríkisstjórnarinnar um jöfnuð í ríkisfjármálum þótt þær verði ekki jafn umfangsmiklar og í fjárlögum undanfarinna þriggja ára. Hagræðingarkrafa til velferðarmálaflokka, skóla og löggæslu er fjórða árið í röð nálægt helmingi lægri en í annarri starfsemi. Engu að síður kalla sparnaðaráformin á árinu 2012 á margvíslegar hagræðingaraðgerðir og forgangsröðun verkefna. Áætlað er að aðhaldsaðgerðir ráðuneytisins á næsta ári lækki útgjöld sem nemur 2,1% af veltu fjárlaga 2011.

Rekstrargjöld ráðuneytisins að frádregnum sértekjum eru áætluð 5.079,4 m.kr. og hækka um 460,2 m.kr. frá fjárlögum þessa árs. Rekstrarfjárveitingar flestra stofnana og verkefna sem heyra undir ráðuneytið eru lækkaðar alls um 99,1 m.kr. vegna áforma um hagræðingu í rekstrarkostnaði ríkissjóðs. Aðhaldsmarkið ráðuneyta voru sett miðað við að lækka útgjöld sem nemur 3% af veltu stjórnsýslu og almennrar þjónustu en 1,5% af veltu velferðarmálaflokka, skóla og löggæslu. Vissir liðir sem eru ekki eiginlegur rekstur eru þó undanskildir svo sem Skipulagsmál sveitarfélaga, Úrvinnslusjóður og Endurvinnslan hf. Lækkunin hjá umhverfisráðuneytinu nemur 2,1% af rekstrarveltu að raungildi. Þótt markmiðin hafi verið sett miðað við veltu eru þau útfærð eftir forgangsröð og áherslum ráðuneytisins sem getur falið í sér mismikla skerðingu á fjárveitingum eins og fram kemur í umfjöllun um einstakar stofnanir og verkefni. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir auknum eða nýjum útgjaldaskuldbindingum í rekstri sem nema 346,6 m.kr. Þar vega þyngst 105 m.kr. hjá Náttúrufræðistofnun Íslands vegna verkefnisins Natura 2000, 80 m.kr. hjá Landgræðslu Íslands til áburðarkaupa, 70 m.kr. veltuaukning Úrvinnslusjóðs og 46 m.kr. hjá Umhverfisstofnun til reksturs á skráningarkerfi um losunarheimildir gróðurhúsalofttegunda. Á móti falla niður nokkur framlög sem veitt voru til tímabundina verkefna að fjárhæð 80,5 m.kr. Loks nemur verðlagshækkun fjárveitinga til rekstrar 293,2 m.kr.

Neyslu– og rekstrartilfærslur hækka um 848,5 m.kr. og verða 2.382,3 m.kr. en eru 1.533,8 m.kr. í fjárlögum ársins 2011. Sett var markmið um 3% lækkun almennra tilfærslustyrkja og úthlutunarliða við undirbúning frumvarpsins en 1,5% í bótakerfum og er gert ráð fyrir að þau útgjöld ráðuneytisins lækki um 7,9 m.kr. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir auknum eða nýjum útgjaldaskuldbindingum sem nema 882 m.kr. Þar vegur þyngst 873 m.kr. hækkun á framlag til Endurvinnslunnar hf. þar sem fallið var frá áformum um upptöku framleiðendaábyrgðar. Á móti lækka útgjöld um 38,4 m.kr. vegna tímabundinna framlaga sem falla niður. Verðlagshækkun fjárveitinga sem teljast til tilfærslna nemur 12,8 m.kr.

Viðhalds– og stofnkostnaður er áætlaður 1.132,2 m.kr. og er það 454 m.kr. hækkun milli ára. Framlög lækka um 38 m.kr. til að mæta áformum um samdrátt í ríkisútgjöldum en sett var markmið um 3% lækkun. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir auknum eða nýjum útgjaldaskuldbindingum sem nema 502 m.kr. og munar mest um aukin framlög til ofanflóðaverkefna. Á móti falla niður 10 m.kr. framlög sem veitt voru til tímabundinna stofnkostnaðarverkefna.

Vikið er nánar að áformum um sparnað og forgangsröð útgjalda og helstu útgjaldabreytingar í greinargerð um viðkomandi fjárlagaliði hér á eftir

Skipting áætlaðra útgjalda ráðuneytisins árið 2012 eftir helstu málefnaflokkum er sýnd í myndinni hér á eftir.

Skuldbindandi samningar

Umhverfisráðuneytið hefur samningsskyldur við Skógræktarfélag Íslands vegna verkefnis um Landgræðsluskóga og Landgræðslu ríkisins og Skógrækt ríkisins vegna samstarfssamnings um Hekluskóga. Samningurinn um Landgræðsluskóga kveður á um 35 m.kr. árlegt framlag og gildir út árið 2013 en samningurinn um Hekluskóga kveður á um 50 m.kr. árlegt framlag og gildir út árið 2016. Þessir samningar eru tilgreindir í töflunni hér fyrir neðan. Vegna útgjaldaaðhalds hafa fjárveitingar verið lækkaðar í fjárlögum síðustu ára og í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir 35,2 m.kr. framlagi til Skógræktarfélagsins og 20,2 m.kr. til Hekluskóga og hefur fjárhæðum í töflunni verið breytt til samræmis við það. Fjárhæðir í töflunni, að undanskildu árinu 2011, eru á áætluðu verðlagi ársins 2012 og miðast við hámarksskuldbindingu en geta orðið lægri ef t.d. forsendur, sem kveðið er á um í sumum samningum, taka breytingum. Samtals nema samningarnir 0,5% af heildargjöldum ráðuneytisins á árinu 2012.

Skuldbindandi samningum ráðuneyta er skipað í þrjá flokka í frumvarpinu: A, B og C. Samningar sem umhverfisráðuneytið stendur að ásamt fjármálaráðuneytinu skv. heimild í 30. gr. fjárreiðulaga eru merktir með bókstafnum A í töflunni og er kostnaður vegna þeirra áætlaður 35,2 m.kr. á næsta ári. Aðrir samningar sem bæði ráðuneytin standa að eru merktir með bókstafnum B og er kostnaður vegna þeirra áætlaður 20,2 m.kr. á næsta ári. Að lokum eru samningar sem umhverfisráðuneytið stendur eitt að og eru þeir auðkenndir með bókstafnum C, en ekki er um neina slíka samninga að ræða hjá umhverfisráðuneytinu.

Tilraunaverkefni í kynjaðri fjárlagagerð

Verkefnið er til tveggja ára og er markmið þess að kanna hvort kynning á löggjöf um efni og efnavörur nái jafnt til kvenna og karla. Umhverfisstofnun vill tryggja að fræðsluefni um efni og efnavörur höfði bæði til kvenna og karla en málaflokkurinn er fjölbreyttur og geta ýmsar ástæður legið að baki mismunandi áhuga kynjanna. Í fyrri áfanganum var opnaður fræðsluvefur um efni í neytendavörum á heimasíðu Umhverfisstofnunar og var fræðsluefnið unnið með kynjasjónarmið í huga, svo sem að ýta ekki undir staðalmyndir eða hefðbundin kynhlutverk. Því má segja að verkefnið feli ekki eingöngu í sér eftirá greiningu heldur eru kynjasjónarmið notuð við ákvarðanatöku. Auk þess voru kyngreindar upplýsingar frá Fésbókarsíðu norræna umhverfismerkisins Svansins en þar kemur í ljós að 70% þeirra sem „Líkar" við Svaninn eru konur og 23% karlar.

Síðari hluti verkefnisins mun fela í sér kyngreiningu á fyrirspurnum um efni og efnavörur á sex mánaða tímabili og eru áætluð verklok í maí 2012.

Úthlutunarliðir

Vakin er athygli á því að áformað er að gera breytingar á fyrirkomulagi sem verið hefur á úthlutunum á styrkjum af tilteknum óskiptum fjárheimildaliðum og sambærilegum sérgreindum viðfangsefnum fjárlaga til margvíslegra samtaka, safna, lista– og menningarverkefna, íþróttaviðburða, atvinnuþróunar o.fl. Breytt fyrirkomulag þessara mála er liður í umbótum sem fjárlaganefnd hefur beitt sér fyrir á umgjörð styrkveitinga á vegum bæði þingsins og ráðuneyta. Þar sem vinnu ráðuneyta að útfærslu breyttrar framsetningar þessara fjárheimilda var ekki að fullu lokið við lokun talnabálks fjárlagafrumvarpsins er framsetning þeirra óbreytt í frumvarpinu. Gert er ráð fyrir að fluttar verði breytingartillögur um framsetningu fjárheimildanna í samræmi við nýtt fyrirkomulag við 2. umræðu frumvarpsins. Nánari umfjöllun um þessi áform kemur fram í kafla 3.9 í greinargerð frumvarpsins.

Hér á eftir er fjallað um helstu breytingar í fjármálum málaflokka og stofnana sem heyra undir umhverfisráðuneytið.

Ráðuneyti

Eftirfarandi fjárlagaliðir teljast til þessa málefnaflokks: 101 Umhverfisráðuneyti, aðalskrifstofa; 190 Ýmis verkefni og 199 Ráðstöfunarfé.

Heildarfjárveiting til málefnaflokksins hækkar um 9,7 m.kr. frá gildandi fjárlögum þegar frá eru taldar almennar verðlagsbreytingar en þær nema alls 36,3 m.kr. og að þeim meðtöldum hækka útgjöldin um 46 m.kr. milli ára. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að draga úr útgjöldum málaflokksins sem nemur 5,3 m.kr. á verðlagi gildandi fjárlaga. Þá koma fram nokkur ný tilefni fyrir útgjaldaskuldbindingum sem samtals auka útgjöldin um 25,5 m.kr. Á hinn bóginn falla niður samtals 10,5 m.kr. af framlögum sem veitt voru til tímabundinna verkefna.

101 Umhverfisráðuneyti, aðalskrifstofa. Gert er ráð fyrir 325,6 m.kr. fjárveitingu til skrifstofunnar og jafngildir það 7 m.kr. hækkun að raungildi frá fjárlögum þessa árs. Farið er fram á 9 m.kr. fjárveitingu til styrkja vinnu í ráðuneytinu vegna málefna norðurslóða. Aukin umsvif á norðurslóðum kalla á aukna þátttöku ráðuneytisins í norðurslóðasamstarfi, ekki síst því sem lýtur að vernd hafsins. Auknar siglingar, m.a. með olíu og hættuleg efni, eru staðreynd og gera má ráð fyrir enn meiri aukningu í þeim ef nýjar siglingaleiðir opnast. Auk siglinga er m.a. verið að skoða og skipuleggja verndarsvæði í hafi og viðbrögð við olíu– og gasborun á norðurslóðum. Tvær skrifstofur Norðurskautsráðsins varðandi vernd lífríkis (CAFF) og varnir gegn mengun hafsins (PAME) eru staðsettar á Íslandi. Vinna að úttektum og aukinni reglusetningu sem tengist starfsemi á norðurslóðum og umhverfisvernd er margbrotið viðfangsefni og kallar einnig á samhæfingu við önnur ráðuneyti og stofnanir. Lögð er til 0,5 m.kr. lækkun fjárveitingar í samræmi við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um 3% samdrátt í stjórnsýslu og almennri þjónustu. Einnig er gert ráð fyrir að 1,5 m.kr. fjárheimild flytjist frá ráðuneytinu til Rekstrarfélags Stjórnarráðsbygginga í tengslum við breytt fyrirkomulag á umsýslu með rekstri ráðherrabifreiða.

190 Ýmis verkefni. Gert er ráð fyrir 305,6 m.kr. framlagi á þennan lið og jafngildir það 2,7 m.kr. hækkun að raungildi frá fjárlögum þessa árs. Breytingar eru af fimm tilefnum. Í fyrsta lagi er farið fram á 13 m.kr. fjárveitingu á nýtt viðfangsefni 14–190–1.62 Úrskurðarnefnd umhverfis– og auðlindamála sem taka á til starfa í ársbyrjun 2012 samkvæmt nýsettum lögum þar um í samræmi við ákvæði Árósasamningsins um aðgang almennings að upplýsingum og þátttöku í ákvarðanatöku og réttlátri málsmeðferð í málum sem varða umhverfið. Úrskurðarnefnd umhverfis– og auðlindamála tekur yfir hlutverk úrskurðarnefndar um skipulags– og byggingarmál og úrskurðarnefndar hollustuhátta og mengunarvarna sem jafnframt verða lagðar niður. Nefndinni er ætlað úrskurða í ágreiningsmálum vegna stjórnvaldsákvarðana og annarra úrlausnaratriða innan stjórnsýslunnar á sviði umhverfis– og auðlindamála. Verksvið hinnar nýju nefndar verður umfangsmeira en verkefni hinna nefndanna því til hennar flyst einnig úrskurðarvald í ýmsum kærumálum á sviði umhverfis– og auðlindamála frá umhverfisráðherra, sjávarútvegs– og landbúnaðarráðherra og iðnaðarráðherra. Jafnframt er lagt til að 43,6 m.kr. fjárheimild úrskurðarnefndar um skipulags– og byggingarmál og 2 m.kr. af fjárheimildum fastanefnda verði fluttar á fjárlagaviðfang hinnar nýju nefndar. Í öðru lagi er sótt um 3,5 m.kr. tímabundið framlag í eitt ár á viðfangsefnið 1.98 Ýmis framlög umhverfisráðuneytis til stuðnings við Melrakkasetur á Vestfjörðum og eflingu ferðaþjónustu á svæðinu. Miðað er við að gerður verði þjónustusamningur milli umhverfisráðuneytis og Melrakkasetur Íslands ehf. sem er fræðasetur helgað melrakkanum þar sem ýmis fræðsla er í boði um líffræði tegundarinnar, stöðu á heimsvísu, rannsóknir, nýtingu og veiðar. Tillagan er hluti af aðgerðum sem ríkisstjórnin samþykkti þann 5. apríl 2011 til að efla atvinnu og byggð á Vestfjörðum. Gert er ráð fyrir að í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2011 verði sótt um jafn hátt framlag til setursins. Í þriðja lagi er farið fram á 1,5 m.kr. tímabundið framlag í fjögur ár á sama viðfangsefni til verkefnis um vistvæn innkaup. Skrifað var undir stefnu ríkisstjórnarinnar um innleiðingu vistvænna innkaupa vorið 2009. Í stefnunni er sagt fyrir um hvernig samþætta á umhverfissjónarmið innkaupum hjá ríkinu og skyldi stýrihópur og vinnuhópur vinna samkvæmt aðgerðaáætlun um vistvæn opinber innkaup 2009–2012. Kostnaður við innleiðinguna felst m.a. í vinnu við staðfæringu og gerð vistvænna staðla fyrir alla vörur og vöruflokka. Búið er að gera vistvæna staðla fyrir 11 af 18 vöruflokkum í samræmi við skilgreiningu Ríkiskaupa. Í fjórða lagi fellur niður af sama viðfangi 7,5 m.kr. framlag sem veitt var tímabundið í fjárlögum 2010 vegna formennsku Íslands í vinnuhópi Norðurskautsráðsins um vernd lífríkis á norðlægum slóðum og einnig fellur niður 3 m.kr. framlag sem veitt var tímabundið í fjárlögum 2007 til verkefnis um vistvæn innkaup. Í fimmta lagi er lögð til samtals 4,8 m.kr. lækkun fjárveitinga í samræmi við í samræmi við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um 3% samdrátt í stjórnsýslu og almennri þjónustu. Lækkunin skiptist þannig milli viðfangsefna: 1.35 Umhverfisvöktun 0,4 m.kr., 1.44 Skógræktarfélag Íslands 0,8 m.kr., 1.90 Ýmis verkefni 2,5 m.kr. og 1.98 Ýmis framlög umhverfisráðuneytis 1,1 m.kr.

Umhverfisvernd

Eftirfarandi fjárlagaliðir teljast til þessa málefnaflokks: 202 Náttúrurannsóknastöðin við Mývatn; 211 Umhverfisstofnun; 212 Vatnajökulsþjóðgarður; 231 Landgræðsla ríkisins; 241 Skógrækt ríkisins; 243 Hekluskógar; 287 Úrvinnslusjóður og 289 Endurvinnslan hf.

Heildarfjárveiting til málefnaflokksins hækkar um 969,3 m.kr. frá gildandi fjárlögum þegar frá eru taldar almennar verðlagsbreytingar en þær nema alls 117 m.kr. og að þeim meðtöldum hækka útgjöldin um 1.086,3 m.kr. milli ára. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að draga úr útgjöldum málaflokksins sem nemur 53,6 m.kr. á verðlagi gildandi fjárlaga. Þá koma fram nokkur ný og breytt tilefni fyrir útgjaldaskuldbindingum sem samtals auka útgjöldin um 1.102,9 m.kr. Munar þar mest um 873 m.kr. hækkun á framlagi til Endurvinnslunnar hf. þar sem fallið hefur verið frá upptöku framleiðendaábyrgðar á endurvinnslu einnota drykkjarvöruumbúða sem áformað var á miðju þessu ári og framlag í gildandi fjárlögum miðaðist við þau áform. Þar sem framlagið til Endurvinnslunnar hf. er fjármagnað með tekjum af skilagjaldi og umsýsluþóknun hefur hækkun þess ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Á hinn bóginn falla niður samtals 80 m.kr. af framlögum sem veitt voru til tímabundinna verkefna.

202 Náttúrurannsóknastöðin við Mývatn. Gert er ráð fyrir 22,2 m.kr. fjárveitingu til stöðvarinnar og að hún lækki um 0,3 m.kr. að raungildi frá fjárlögum þessa árs vegna áforma um lækkun ríkisútgjalda.

211 Umhverfisstofnun. Gert er ráð fyrir 882,7 m.kr. fjárveitingu til stofnunarinnar og jafngildir það 59,9 m.kr. hækkun að raungildi frá fjárlögum þessa árs. Sótt er um 20 m.kr. tímabundið stofnkostnaðarframlag til að koma á fót skráningarkerfi um losunarheimildir gróðurhúsalofttegunda. Um er að ræða skráningarkerfi í samræmi við lög nr. 64/2011, um breytingu á lögum nr. 65/2007, um losun gróðurhúsalofttegunda, sem leiða í íslenskan rétt reglur Evrópusambandsins um viðskiptakerfi með losunarheimildir. Einnig er sótt um 46 m.kr. rekstrarfjárveitingu en áætlað er að framkvæmd laganna kalli á 3½ viðbótarstöðugildi hjá stofnuninni. Veigamestu þættir í framkvæmdinni eru bókhald yfir losun gróðurhúsalofttegunda, rekstur skráningarkerfis, leyfisveitingar og eftirlit með losun koldíoxíðs frá þeim atvinnurekstri sem undir lögin fellur og úthlutun losunarheimilda til flugrekstraraðila. Farið er fram á 15 m.kr. fjárveitingu til reksturs Látrabjargstofu. Gert er ráð fyrir 1½ stöðugildi hjá stofunni og að hún hafi umsjón og eftirlit með svæðinu sem kennt er við Látrabjarg – Rauðasand, með möguleika á að tengja starfsemina við friðlandið í Vatnsfirði og náttúruvættið Dynjanda, og stuðli að varðveislu náttúruminja. Einnig er það markmið að stofan myndi tengsl við núverandi starfsemi á svæðinu t.d. á sviði náttúrufarsrannsókna við Náttúrustofu Vestfjarða í Bolungavík vegna vöktunar, byggðasafna í héraði, forleifaverndar og annarra menningartengdrar starfsemi. Tillagan er hluti af aðgerðum sem ríkisstjórnin samþykkti þann 5. apríl 2011 til að efla atvinnu og byggð á Vestfjörðum. Niður fellur 10 m.kr. tímabundið viðhaldsframlag sem veitt var í fjárlögum 2011 til uppbyggingar í Þjóðgarðinum Snæfellsjökli. Lagt er til að 10 m.kr. stofnkostnaðarframlag verði flutt af fjárlagalið Vatnajökulsþjóðgarðs til viðhalds í þjóðgörðum og á friðlýsum svæðum í umsjón Umhverfisstofnunar í tilefni af 10 ára afmæli þjóðgarðsins Snæfellsjökuls og til uppbyggingar á Malarifi. Lögð er til 0,8 m.kr. lækkun rekstrarfjárveitingar vegna aukinna endurgreiðslna ríkissjóðs til stofnunarinnar á virðisaukaskatti af aðkeyptri tölvuvinnslu frá einkafyrirtækjum miðað við undanfarin tvö ár. Lögð er til 20,3 m.kr. lækkun rekstrarfjárveitingar í samræmi við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um lækkun ríkisútgjalda.

212 Vatnajökulsþjóðgarður. Gert er ráð fyrir 353,6 m.kr. fjárveitingu á þennan lið og jafngildir það 14,8 m.kr. lækkun að raungildi frá fjárlögum yfirstandandi árs. Lagt er til að 10 m.kr. stofnkostnaðarfjárheimild verði flutt á fjárlagalið Umhverfisstofnunar til viðhalds í þjóðgörðum og á friðlýsum svæðum í tilefni af 10 ára afmæli þjóðgarðsins Snæfellsjökuls og til uppbyggingar á Malarifi. Er þar um að ræða helming af 20 m.kr. framlagi sem veitt var til Vatnajökulsþjóðgarðs í fjárlögum 2011 af áætluðum tekjum af gistináttaskatti. Lögð er til 0,3 m.kr. lækkun rekstrarfjárveitingar vegna aukinna endurgreiðslna ríkissjóðs til stofnunarinnar á virðisaukaskatti af aðkeyptri tölvuvinnslu frá einkafyrirtækjum miðað við undanfarin tvö ár. Lögð er til 4,5 m.kr. lækkun rekstrarfjárveitingar í samræmi við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um lækkun ríkisútgjalda.

231 Landgræðsla ríkisins. Gert er ráð fyrir 580,3 m.kr. fjárveitingu til stofnunarinnar og jafngildir það 8,2 m.kr. lækkun að raungildi frá gildandi fjárlögum. Lagt er til að 70 m.kr. framlag sem veitt var tímabundið til eins árs í fjárlögum 2011 vegna hækkunar á áburðaverði framlengist um eitt ár en hækki jafnframt um 10 m.kr. og verði 80 m.kr. Áburðarverð hefur hækkað mikið á undanförnum árum og ekki útlit fyrir að það muni lækka í náinni framtíð. Áburðarkostnaður Landgræðslunnar er einkum af þrennum toga: bein áburðarkaup, áburðarstyrkir vegna verkefnisins Bændur græða landið og styrkir úr Landbótasjóði. Lögð er til 18,2 m.kr. lækkun rekstrarfjárveitingar í samræmi við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um lækkun ríkisútgjalda.

241 Skógrækt ríkisins. Gert er ráð fyrir 239,2 m.kr. fjárveitingu til stöðvarinnar sem er lækkun um 10,2 m.kr. að raungildi frá fjárlögum þessa árs vegna áforma um lækkun ríkisútgjalda.

243 Hekluskógar. Gert er ráð fyrir 20,2 m.kr. framlagi á liðinn sem er lækkun um 0,1 m.kr. að raungildi frá fjárlögum þessa árs vegna áforma um lækkun ríkisútgjalda.

287 Úrvinnslusjóður. Lögð er til 70 m.kr. hækkun fjárveitingar sem öll er fjármögnuð með tekjum af úrvinnslugjaldi. Áætlað er að á næsta ári verði tekjur af úrvinnslugjaldi 990 m.kr. en það er 70 m.kr. hækkun miðað við gildandi fjárlög. Útgjöld Úrvinnslusjóðs eru áætluð 850 m.kr. og gert er ráð fyrir að tekjunum verði varið til að fjármagna útgjöldin í samræmi við lög um úrvinnslugjald ásamt því að byggja upp eigið fé. Í áætlunum sjóðsins er miðað við að eigið fé hvers vöruflokks verði að jafnaði ekki lægri en sem nemur 30% af árskostnaði.

289 Endurvinnslan hf. Lögð er til 873 m.kr. hækkun á fjárheimild liðarins og er hún alfarið fjármögnuð með ríkistekjum af skilagjaldi og umsýsluþóknun á einnota drykkjarvöruumbúða úr áli, stáli, gleri og plastefni. Í vor var á Alþingi fallið frá fyrirætlun um upptöku framleiðendaábyrgðar á endurvinnslu þessara umbúða sem áformuð var á miðju ári 2011 samkvæmt lagafrumvarpi þar um. Framlag í gildandi fjárlögum miðaðist við að af þeim áformum yrði og að fjármögnun á kostnaði við endurvinnslu þessara umbúða myndi færast frá ríkinu á miðju þessu ári með upptöku framleiðendaábyrgðar. Áætlað er að á árinu 2012 verði tekjur af skilagjaldi 1.620 m.kr. og tekjur af umsýsluþóknun 93 m.kr. og að öllum tekjunum verði skilað til Endurvinnslunnar hf. Framlag í gildandi fjárlögum er 840 m.kr. og miðast því aðeins við hálft ár og skýrir það hina miklu hækkun núna.

Skipulagsmál

Þessir liðir teljast til málefnaflokksins: 301 Skipulagsstofnun; 303 Skipulagsmál sveitarfélaga; 310 Landmælingar Íslands; 320 Mannvirkjastofnun; 381 Ofanflóðasjóður.

Heildarfjárveiting til málefnaflokksins hækkar um 428 m.kr. frá gildandi fjárlögum þegar frá eru taldar almennar verðlagsbreytingar en þær nema alls 54,4 m.kr. og að þeim meðtöldum hækka útgjöldin um 482,4 m.kr. milli ára. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að draga úr útgjöldum málaflokksins sem nemur 49,2 m.kr. á verðlagi gildandi fjárlaga. Á móti koma fram nokkur ný og breytt tilefni fyrir útgjaldaskuldbindingum sem samtals auka útgjöldin um 477,2 m.kr. Veldur þar mestu hækkun á framlagi til Ofanflóðasjóðs.

301 Skipulagsstofnun. Gert er ráð fyrir 188,1 m.kr. fjárveitingu til stofnunarinnar sem er lækkun um 0,4 m.kr. að raungildi frá fjárlögum þessa árs vegna áforma um lækkun ríkisútgjalda.

303 Skipulagsmál sveitarfélaga. Á þennan lið er veitt fé til að standa straum af hlut Skipulagssjóðs í kostnaði sveitarfélaga við gerð skipulagsáætlana og er framlagið fjármagnað með tekjum af skipulagsgjaldi. Gert er ráð fyrir 99,9 m.kr. fjárveitingu á liðinn og er það 14,5 m.kr. lækkun frá gildandi fjárlögum. Áætlað er að á árinu 2012 verði heildartekjur af skipulagsgjaldi 160 m.kr. og að þar af muni 91 m.kr. falla til í sveitarfélögum sem annast sjálf skipulagsmál sín. Gert er ráð fyrir að yfirfæra helming þeirrar fjárhæðar, eða 45,5 m.kr. úr Skipulagssjóði til þessara sveitarfélaga sem er 14,5 m.kr. lægri fjárhæð en í gildandi fjárlögum.

310 Landmælingar Íslands. Gert er ráð fyrir 245 m.kr. fjárveitingu til stofnunarinnar sem er lækkun um 3,9 m.kr. að raungildi frá gildandi fjárlögum vegna áforma um lækkun ríkisútgjalda.

320 Mannvirkjastofnun. Gert er ráð fyrir 386,2 m.kr. fjárveitingu til stofnunarinnar og jafngildir það 2,8 m.kr. hækkun að raungildi miðað við gildandi fjárlög. Lögð er til 10 m.kr. hækkun framlags sem fjármagnað er með ríkistekjum af gjöldum fyrir yfireftirlit og úrtaksskoðanir á rafveitum. Í endurskoðaðri áætlun um ríkistekjur stofnunarinnar er gert ráð fyrir 190 m.kr. tekjum af þessari gjaldtöku á árinu 2012. Það er 10 m.kr. hækkun miðað við fjárlög 2011 og er lagt til að stofnuninni verði heimilað að ráðstafa þessum tekjuauka til lögboðinna verkefna. Á móti kemur að lagt er til að fjárheimild lækki um 0,3 vegna aukinna endurgreiðslna ríkissjóðs til stofnunarinnar á virðisaukaskatti af aðkeyptri tölvuvinnslu frá einkafyrirtækjum miðað við undanfarin tvö ár. Einnig er lögð til 6,9 m.kr. lækkun í samræmi við áform ríkisstjórnarinnar um samdrátt ríkisútgjalda.

381 Ofanflóðasjóður. Gert er ráð fyrir að á næsta ári verði Ofanflóðasjóði veitt 871 m.kr. framlag af mörkuðum ríkistekjum af ofanflóðagjaldi en það er 444 m.kr. hækkun frá fjárlögum yfirstandandi árs. Áætlað er að auk framlags af ofanflóðagjaldi muni sjóðurinn hafa 405 m.kr. vaxtatekjur af inneign sinni hjá ríkissjóði og er því reiknað með að fjárhagsleg framkvæmdageta sjóðsins á árinu 2012 verði 1.276 m.kr. fyrir utan ónýttar fjárheimildir frá fyrri árum. Breytingar eru af fjórum tilefnum. Í fyrsta lagi óskað eftir 400 m.kr. tímabundnu framlagi til ofanflóðaverkefna á Ísafirði og Patreksfirði. Annars vegar vegna varna undir Gleiðarhjalla á Ísafirði og hins vegar gerð varnargarðs á Patreksfirði við Klif. Áætlaður heildarkostnaður við þessar tvær framkvæmdir er um 1 mia.kr. og reiknað er með að þær kalli á 400 m.kr. framlag á árinu 2012 og 350 m.kr. á árinu 2013 til viðbótar framlögum vegna annarra framkvæmda. Gert er ráð fyrir að vinna við þessar tvær framkvæmdir samsvari u.þ.b. 70 ársverkum. Tillagan er hluti af aðgerðum sem ríkisstjórnin samþykkti þann 5. apríl 2011 til að efla atvinnu og byggð á Vestfjörðum. Í öðru lagi er sótt um 103 m.kr. tímabundið framlag til framkvæmda við varnargarða vegna snjóflóðahættu á Ísafirði og í Neskaupstað. Haustið 2010 ákvað ríkisstjórnin að auka framkvæmdir við ofanflóðavarnir. Samþykkt var að framkvæmdir við varnargarða undir Kubba á Ísafirði og Tröllagil í Neskaupstað yrðu boðnar út og að framkvæmdir hæfust á árinu 2011. Þá var áætlað að útgjöld við þessi verkefni yrðu 350 m.kr. árið 2011 og 450 m.kr. árið 2012. Í fjárlögum 2011 var 350 m.kr. veitt til þessara framkvæmda og með þessari tillögu er sótt um 103 m.kr. hækkun á því framlagi. Í þriðja lagi er lögð til 21 m.kr. óskipt lækkun á framlögum á móti aukinni fjármögnun með vaxtatekjum sjóðsins af inneign hjá ríkissjóði. Áætlað er að á næsta ári muni Ofanflóðasjóður hafa 405 m.kr. vaxtatekjur af inneign hjá ríkissjóði. Það eru 35 m.kr. meiri vaxtatekjur en reiknað er með í gildandi fjárlögum. Fjármagnstekjuskattur er 81 m.kr. og hækkar um 14 m.kr. miðað við fjárlög. Í fjórða lagi er lögð til 38 m.kr. óskipt lækkun á framlögum vegna áforma ríkisstjórnarinnar um lækkun ríkisútgjalda.

Rannsóknir
Eftirfarandi fjárlagaliðir teljast til þessa málefnaflokks: 401 Náttúrufræðistofnun Íslands; 403 Náttúrustofur; 407 Stofnun Vilhjálms Stefánssonar og 412 Veðurstofa Íslands.

Heildarfjárveiting til málefnaflokksins hækkar um 49,7 m.kr. frá gildandi fjárlögum þegar frá eru taldar almennar verðlagsbreytingar en þær nema alls 98,3 m.kr. og að þeim meðtöldum hækka útgjöldin um 148 m.kr. milli ára. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að draga úr útgjöldum málaflokksins sem nemur 36,9 m.kr. á verðlagi gildandi fjárlaga. Á móti eykst útgjaldaskuldbinding um 125 m.kr. vegna framlags til Náttúrufræðistofnunar Íslands sem fjármagnað er með styrk frá Evrópusambandinu. Á hinn bóginn falla niður samtals 38,4 m.kr. af framlögum sem veitt voru til tímabundinna verkefna.

401 Náttúrufræðistofnun Íslands. Gert er ráð fyrir 574,4 m.kr. fjárveitingu til stofnunarinnar og jafngildir það 111,6 m.kr. hækkun að raungildi miðað við gildandi fjárlög. Óskað er eftir 125 m.kr. tímabundinni fjárheimild á nýtt viðfangsefni 1.11 NATURA 2000 samstarfsnetið til að ráðstafa styrk frá Evrópusambandinu vegna samnefnds verkefnis. Á móti fjárheimild samkvæmt þessari tillögu er gert ráð fyrir að komi óafturkræfur styrkur til íslenska ríkisins frá ESB sem færist á tekjuhlið og hefur verkefnið að því leyti til ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Í tillögu Íslands að IPA landsáætlun 2011 er lagt til að Náttúrufræðistofnun fái styrk til að byggja upp NATURA 2000 samstarfsnet á Íslandi. Gert er ráð fyrir að Náttúrufræðistofnun muni fara fyrir samstarfi fleiri stofnana á sviði umhverfismála við uppbyggingu verkefnisins. Markmið með verkefninu er að kortleggja vistkerfi og fuglalíf á Íslandi með það fyrir augum að auðkenna svæði sem þarfnast verndunar. Slík kortlagning leggur grunn að verndun íslenskrar náttúru og er mikilvæg við skipulagningu byggðamála og uppbyggingu ferðaþjónustu. Niðurstöður rannsóknanna verða birtar á vefnum jafnóðum og eru hluti af átaki um vitundarvakningu fyrir verndun íslenskrar náttúru. Hluti fjárstuðningsins fer í að fjölga starfsmönnum stofnunarinnar tímabundið. Áætlað er að heildarstuðningur Evrópusambandsins við verkefnið verði 3.685.000 evrur og að þar af verði 2.835.000 evrur í beinum fjárframlögum eða sem svarar til 468 m.kr. Til viðbótar við bein fjárframlög er gert ráð fyrir að verkefnið njóti einnig annars konar stuðnings frá sambandinu svo sem í formi þjálfunar, tækniaðstoðar og búnaðar. Áætlað er að útborgun styrksins verði þannig að 125 m.kr. komi til greiðslu á árinu 2012, 148 m.kr. árið 2013, 148 m.kr. árið 2014 og 47 m.kr. árið 2015. Verkefnin í tillögu Íslands að IPA landsáætlun 2011 voru m.a. valin m.t.t. þess að þau myndu nýtast Íslandi hvort sem að aðild verður eða ekki. Á móti kemur að lögð er til 13,4 m.kr. lækkun fjárveitingar á viðfangsefnið 1.01 Náttúrufræðistofnun Íslands í samræmi við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um samdrátt í stjórnsýslu og almennri þjónustu.

403 Náttúrustofur. Gert er ráð fyrir 83,7 m.kr. fjárveitingu á þennan lið og jafngildir það 40,1 m.kr. lækkun að raungildi frá gildandi fjárlögum. Lækkunin skýrist af því að niður falla samtals 38,4 m.kr. framlög sem veitt eru tímabundið í fjárlögum 2011 og er þar um að ræða 6,4 m.kr. framlag hjá hverri stofu nema stofunnar á Húsavík. Eftir að búið var að loka talnabálki fjárlagafrumvarpsins kom í ljós að þar láðst hafði að reikna með niðurfellingu á jafn háu framlagi til stofunnar á Húsavík. Gert er ráð fyrir að úr því verði bætt við 2. umræðu frumvarpsins. Auk þess er lögð til samtals 1,7 m.kr. lækkun fjárveitingar vegna áforma um lækkun ríkisútgjalda og nemur lækkunin ýmist 0,2 m.kr. eða 0,3 m.kr. hjá hverri stofu.

407 Stofnun Vilhjálms Stefánssonar. Gert er ráð fyrir 29 m.kr. fjárveitingu til stofnunarinnar sem er lækkun um 0,4 m.kr. að raungildi frá gildandi fjárlögum vegna áforma um lækkun ríkisútgjalda.

412 Veðurstofa Íslands. Gert er ráð fyrir 699,3 m.kr. fjárveitingu til stofnunarinnar sem er lækkun um 21,4 m.kr. að raungildi frá gildandi fjárlögum í samræmi við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um samdrátt í stjórnsýslu og almennri þjónustu.

Fjárlagaliðir með óskiptri fjárheimild

Eftirfarandi er yfirlit yfir fjárlagaliði með óskiptum fjárheimildum ráðuneytisins sem heimilt er að millifæra fjárheimildir af á aðra fjárlagaliði innan fjárlagaársins í samræmi við forsendur og tilgang fjárveitinganna. Nánari umfjöllun um þessa safnliði fjárheimilda er að finna í kafla 3.10 að framan.