03 Utanríkisráðuneyti

Útgjöld og fjármögnun utanríkisráðuneytis breytist milli ára sem hér segir:

Heildargjöld utanríkisráðuneytis árið 2010 eru áætluð um 11.704,9 m.kr. á rekstrargrunni. Frá dragast sértekjur að fjárhæð 71,3 m.kr. en þær nema 0,61% af heildargjöldum ráðuneytisins. Gjöld umfram tekjur eru 11.633,4 m.kr. og af þeirri fjárhæð eru 11.270,2 m.kr. fjármagnaðar með beinu framlagi úr ríkissjóði og 363 m.kr. innheimtar af ríkistekjum.

Vakin er athygli á að í inngangi þessa kafla um gjöld A-hluta, í kafla 3.2, er umfjöllun um fyrirhugaðan samdrátt í ríkisútgjöldum á næsta ári þar sem farið er heildstætt yfir þau áform fyrir öll ráðuneytin og málaflokka þeirra.

Einnig er vakin athygli á því að framsetning á útgjöldum ráðuneyta í frumvarpinu hefur verið aðlöguð vegna flutnings á verkefnum á milli þeirra á næsta ári m.a. í tengslum við breytta verkaskiptingu Stjórnarráðsins. Þannig hafa útgjaldatölur reiknings liðins ár og gildandi fjárlaga verið lækkaðar sem nemur veltu verkefna sem flytjast frá ráðuneyti en hækkaðar á sama hátt hjá ráðuneyti sem tekur við verkefnum. Útgjöld utanríkisráðuneytis hækka um 251,6 m.kr. á árinu 2010 frá því sem annars hefði orðið vegna verkefna sem flutt eru frá öðru ráðuneyti

Í frumvarpinu dragast útgjöld utanríkisráðuneytisins saman um 1.861,5 m.kr. á verðlagi fjárlaga 2009. Útgjaldabreytingum milli ára má skipta í þrjá þætti. Í fyrsta lagi verða gerðar ráðstafanir til að lækka útgjöld ráðuneytisins um 1.395,6 m.kr. í samræmi við markmið sem ríkisstjórnin hefur sett í áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum á tímabilinu 2009–2013. Í öðru lagi er um að ræða ýmsar nýjar útgjaldaskuldbindingar sem falla til á árinu 2010 og nema 1.628,2 m.kr. Á móti vega, í þriðja lagi, tímabundin framlög til ýmissa verkefna sem falla niður og nema 2.094,1 m.kr. Nettó lækkun vegna þessara breyttu útgjaldaskuldbindinga er því alls 465,9 m.kr. Loks bætast við verðlagshækkanir ársins 2010, sem eru áætlaðar 965,5 m.kr., þannig að heildargjöldin verða 11.633,2 m.kr.

Rekstrargjöld ráðuneytisins að frádregnum sértekjum eru áætluð 6.667,3 m.kr. og hækka um 134,4 m.kr. frá fjárlögum þessa árs. Rekstrarfjárveitingar flestra stofnana og verkefna sem heyra undir ráðuneytið eru lækkaðar alls um 651,6 m.kr. vegna áforma um hagræðingu í rekstrarkostnaði ríkissjóðs. Ríkisstjórnin setti markmið um 10% samdrátt í rekstrarveltu stjórnsýslu- og eftirlitsstofnana, 7% hjá menntastofnunum og 5% hjá velferðarstofnunum. Vissir liðir sem eru ekki eiginlegur rekstur eru þó frátaldir. Lækkunin hjá utanríkisráðuneytinu nemur 10% að raungildi. Þótt markmiðin hafi verið sett miðað við veltu eru þau útfærð eftir forgangsröð og áherslum ráðuneytisins sem getur falið í sér mismikla skerðingu á fjárveitingum eins og fram kemur í umfjöllun um einstakar stofnanir og verkefni. Gert er ráð fyrir auknum útgjaldaskuldbindingum í rekstri sem nema 417,4 m.kr. en þar munar mest um áætluð útgjöld í tengslum við umsóknar Íslands um aðild að Evrópusambandinu sem samtals eru 430 m.kr. Á móti falla niður nokkur framlög sem veitt voru til tímabundina verkefna að fjárhæð 96,3 m.kr. Gengis- og verðlagshækkun fjárveitinga til rekstrar er um 464,9 m.kr. en umtalsverður hluti rekstrargjalda vegna sendiráða og þróunaraðstoðar er greiddur í erlendri mynt. Fjárheimildir frumvarpsins miðast við að engar hækkanir verði á launum starfsmanna umfram þá hækkun sem verður hjá þeim lægst launuðu 1. júlí nk. samkvæmt kjarasamningum sem gerðir voru fyrr á árinu 2009.

Neyslu- og rekstrartilfærslur hækka um 951,6 m.kr. og verða 4.847,9 m.kr. en eru 3.896,3 m.kr. í fjárlögum ársins 2009. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir samdrætti í tilfærsluframlögum þróunaraðstoðar vegna þröngrar stöðu ríkisfjármálanna auk þess sem sett var markmið um 10% lækkun almennra tilfærslustyrkja og úthlutunarliða við undirbúning frumvarpsins. Samtals er gert ráð fyrir að tilfærsluútgjöld ráðuneytisins lækki um 744 m.kr. vegna þessara aðgerða. Á hinn bóginn munu tilfærsluframlög ráðuneytisins aukast verulega, eða um 1.211 m.kr., vegna greiðslna til Þróunarsjóðs EFTA, en þær eru samkvæmt samningum sem gerðir voru í tengslum við stækkun Evrópusambandsins fyrir nokkrum árum. Á móti falla niður 15,8 m.kr. vegna tímabundinna framlaga. Gengis- og verðlagshækkun fjárveitinga sem teljast til tilfærslna nemur 500,6 m.kr. en þau útgjöld eru nær öll greidd í erlendri mynt.

Viðhalds- og stofnkostnaður er áætlaður 118 m.kr. og er það 1.982 m.kr. lækkun milli ára. Lækkunin er öll til komin vegna niðurfellingar tímabundinna framlaga til kaupa á sendiráðsbústöðum sem gert var ráð fyrir í fjárlögum 2009. Á móti lækkar tekjuhlið frumvarpsins sem nemur áætluðum tekjum af sölu sendiráðsbústaða.

Vikið er nánar að áformum um sparnað og forgangsröð útgjalda og helstu útgjaldabreytingar í greinargerð um viðkomandi fjárlagaliði hér á eftir

Skipting áætlaðra útgjalda ráðuneytisins árið 2010 eftir helstu málefnaflokkum er sýnd í myndinni hér á eftir.

Hér á eftir er fjallað um helstu breytingar í fjármálum málaflokka og stofnana sem heyra undir utanríkisráðuneytið.

Ráðuneyti

Eftirfarandi fjárlagaliðir teljast til þessa málefnaflokks: 101 Utanríkisráðuneytið, aðalskrifstofa; 111 Þýðingamiðstöð utanríkisráðuneytis; 190 Ýmis verkefni og 199 Ráðstöfunarfé.

Heildarfjárveiting til málefnaflokksins hækkar um 305,2 m.kr. frá gildandi fjárlögum þegar frá eru taldar almennar verðlagsbreytingar. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að lækka útgjöld málaflokksins sem nemur 41 m.kr. á verðlagi gildandi fjárlaga, eða sem nemur um 3%, til að mæta markmiði ríkistjórnarinnar um lækkun ríkisútgjalda. Nýjar útgjaldaskuldbindingar eru áætlaðar um 444,5 m.kr. á næsta ári og vega aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið þar þyngst. Á hinn bóginn falla niður samtals 98,3 m.kr. af framlögum sem veitt voru til tímabundinna verkefna.

101 Utanríkisráðuneytið, aðalskrifstofa. Gert er ráð fyrir að fjárveiting nemi um 1.060 m.kr. á næsta ári og lækki um 38 m.kr. frá fjárlögum þessa árs vegna áforma ríkisstjórnarinnar um aðhald í ríkisútgjöldum Aðrar breytingar á fjárheimildum aðalskrifstofunnar skýrast af áhrifum verðlagshækkana og hækkun tryggingagjalds

111 Þýðingarmiðstöð utanríkisráðuneytisins. Gert er ráð fyrir að fjárheimild nemi um 351,9 m.kr. á næsta ári og jafngildir það 184,5 m.kr. hækkun að raungildi frá fjárlögum þessa árs. Í fyrsta lagi er óskað eftir 180 m.kr. fjárheimild vegna aukinna verkefna í tengslum við umsókn Íslands að Evrópusambandinu. Ráða þarf 24 nýja starfsmenn og er áætlað að þýða þurfi allt að 50 þúsund blaðsíður af lagatexta. Áætlað er að verkefnið hefjist í ár og að því ljúki árið 2012. Aðrar breytingar eru vegna hækkunar tryggingargjalds og verðlagsbreytinga en þær nema samtals 7,4 m.kr.

190 Ýmis verkefni. Gert er ráð fyrir að framlag á þessum fjárlagalið nemi um 287,2 m.kr. á næsta ári og jafngildir það um 166,5 m.kr. hækkun að raungildi frá fjárlögum þessa árs. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að 70 m.kr. framlag til Heimssýningarinnar EXPO 2010 falli niður. Um er að ræða framlag sem tengist 140 m.kr. hlut ríkisins í kostnaði við þátttökuna. Framlag ríkisins var greitt út með heimildum í fjáraukalögum 2008 og í fjárlögum 2009. Í öðru lagi er framlag lækkað um 3 m.kr. vegna sparnaðaráforma. Í þriðja lagi fellur niður tímabundið framlag til náms í heimskautarétti að fjárhæð 5 m.kr. Í fjórða lagi fellur niður 5,8 m.kr. fjárheimild sem veitt var vegna nefndar um landgrunnmörk. Í fimmta lagi er óskað eftir 250 m.kr. fjárveitingu vegna áætlaðra útgjalda í tengslum við aðildarviðræður við Evrópusambandið. Um er að ræða tímabundið framlag til tveggja ára og eru 50 m.kr. áætlaðar vegna kostnaðar annarra ráðuneyta. Útgjöldin falla að mestu til vegna ferðakostnaðar og aðkeyptrar sérfræðiþjónustu. Gert er ráð fyrir að kostnaðurinn verði síðan 150 m.kr. á árinu 2011 og þar af verði allt að 50 m.kr. vegna annarra ráðuneyta. Tekið skal fram að um er að ræða lauslega áætlun á þessu stigi og talsverð óvissa er um endanlega útkomu og verður áætlunin endurskoðuð þegar betri upplýsingar liggja fyrir. Aðrar breytingar eru vegna hækkunar tryggingargjalds og verðlagsbreytinga

Varnarmál

Til þessa málaflokks telst einn fjárlagaliður, 214 Varnarmálastofnun. Breyting var gerð á fjárlögum 2009 þegar fjárlagaliðirnir 213 Varnarmál og 217 Ratsjárstofnun voru sameinuð í liðinn 214 Varnarmálastofnun.

Heildarfjárveiting til málefnaflokksins er áætluð 963 m.kr. á næsta ári og jafngildir það 300,1 m.kr. lækkun frá gildandi fjárlögum, eða sem svarar til um 24%, þegar frá eru taldar almennar launa- og verðlagsbreytingar. Þar er um að ræða sparnað og hagræðingaraðgerðir í verkefnum Varnarmálastofnunar til að mæta markmiðum um lækkun á rekstrarkostnaði ráðuneytisins. Aðrar breytingar á fjárheimildum eru vegna áhrifa verðlagshækkana og hækkun tryggingagjalds en samtals nema þær 36 m.kr.

Sendiráð Íslands og fastanefndir

Til þessa málaflokks telst einn fjárlagaliður, 300 Sendiráð Íslands.

Heildarframlög til málaflokksins eru áætluð 2.844 m.kr. á næsta ár. Helstu breytingar á framlögum eru í fyrsta lagi að 3 m.kr. tímabundin fjárheimild til útgáfu vegabréfsáritana í Peking fellur niður. Í öðru lagi er gert ráð fyrir 67 m.kr. lækkun rekstrarframlaga, eða sem nemur 3% af rekstrarveltu, vegna áforma um hagræðingu í ríkisfjármálum. Í þriðja lagi fellur niður 1.982. m.kr. tímabundið framlag til kaupa á sendiráðsbústöðum í stað eigna sem áformað er að selja samkvæmt fjárlögum fyrir árið 2009. Um er að ræða fjárveitingu sem ætluð var til eins árs til kaupa á sendiráðsbústöðum í stað dýrari eigna sem seldar væru á móti. Óvissa er um hvort þessar eignabreytingar geti gengið eftir á þessu ári þar sem eftirspurn á fasteignamarkaði í viðkomandi borgum hefur verið fremur dræm. Á tekjuhlið frumvarpsins eru á móti felldar niður áætlaðar tekjur af sölu eignanna. Takist að selja eignirnar á næsta ári er gert ráð fyrir að leggja fyrir viðeigandi tillögur í frumvarpi til fjáraukalaga. Aðrar breytingar á fjárheimildum málaflokksins skýrast af gengis- og verðlagshækkunum og hækkun tryggingagjalds en samtals nema þær 356,7 m.kr.

Þróunarmál og alþjóðastofnanir

Eftirfarandi fjárlagaliðir teljast til þessa málaflokks: 390 Þróunarsamvinnustofnun Íslands; 391 Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfssemi og 401 Alþjóðastofnanir.

Heildarfjárveiting til málefnaflokksins nemur 5.759,1 m.kr. en í frumvarpinu er gert ráð fyrir að draga úr útgjöldum hans sem nemur 198,9 m.kr. á verðlagi gildandi fjárlaga. Helstu breytingar frá fjárlögum yfirstandi árs á fjárlagaliðum málefnaflokksins eru eftirfarandi:

390 Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Gert er ráð fyrir að fjárveiting stofnunarinnar nemi um 1.378 m.kr. á næsta ári og jafngildir það um 363, m.kr. lækkun að raunvirði frá fjárlögum þessa árs, eða sem svarar til um 22%. Þar er um að ræða aðhaldsráðstöfun í samræmi við markmið ríkisstjórnarinnar um að bæta afkomu ríkissjóðs. Aðrar breytingar á fjárheimildum má rekja til gengis- og verðlagshækkana og hækkun tryggingagjalds, en samtals nema þær 98,6 m.kr.

391 Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi. Gert er ráð fyrir að framlög til verkefna þessa fjárlagaliðar nemi um 1.549,3 m.kr. á næsta ári og jafngildir það um 577,2 m.kr. lækkun að raungildi frá fjárlögum þessa árs. Í fyrsta lagi er 43 m.kr. lækkun á framlagi til Jarðhitaskóla Sameinuðu þjóðanna. Í öðru lagi lækkar framlag til Þróunarhjálpar Sameinuðu þjóðanna um 20 m.kr. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir 30 m.kr. lækkun á framlagi til Alþjóðabarnahjálparstofnunarinnar, UNICEF. Í fjórða lagi lækkar framlag til Sjávarútvegsskóla Sameinuðu þjóðanna um 35 m.kr. Í fimmta lagi er 25 m.kr. lækkun á framlagi vegna Hjálparstarfs Sameinuðu þjóðanna fyrir konur í þróunarlöndum, UNIFEM. Í sjötta lagi er 148 m.kr. lækkun ýmissa framlaga vegna mannúðarmála og neyðaraðstoðar. Í sjöunda lagi lækkar framlag til íslensku friðargæslunnar um 71,3 m.kr. Loks lækkar framlag til viðfangsefnisins Þróunarmál og hjálparstarfsemi, óskipt, um 210 m.kr. Aðrar breytingar á fjárheimildum stafa af gengis og verðlagshækkunum sem samtals nema 88,3 m.kr.

401 Alþjóðastofnanir. Gert er ráð fyrir að fjárveitingar þessa fjárlagaliðar nemi 2.831,8 m.kr. á næsta ári og jafngildir það um 1.135,5 m.kr. hækkun að raunvirði frá fjárlögum þessa árs. Í fyrsta lagi fellur niður 7,8 m.kr. tímabundin fjárheimild vegna starfsmanns hjá Evrópuráðinu. Í öðru lagi fellur niður 3 m.kr. fjárheimild sem veitt var tímabundið vegna byggingu nýrra höfuðstöðva OECD. Í þriðja lagi er 8 m.kr. hækkun á árgjaldi til OECD vegna breytinga viðmiðunarreglna við kostnaðarskiptingu. Í fjórða lagi er farið fram á 1.178 m.kr. hækkun vegna greiðslna til Þróunarsjóðs EFTA. Við stækkun Evrópusambandsins fyrir nokkrum árum var samið um aukin framlög EFTA–ríkjanna þriggja til fjármögnunar á umbótum og uppbyggingu í þeim aðildarríkjum ESB sem standa illa í efnahagslegu tilliti. Markmiðið er að jafna samkeppnisstöðu þeirra aðildarríkja sem standa að innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins með því að draga úr efnahagslegri og félagslegri misskiptingu innan svæðisins. Ísland hefur þó ávallt lagt á það ríka áherslu að engin lagaleg skuldbinding standi til greiðslna af þessu tagi, sem birtist í því að samið hefur verið til 5 ára í senn. Um er að ræða greiðslur vegna verkefna á vegum sjóðsins á tímabilinu 1. maí 2004 til 30. apríl 2009. Töluverður tími hefur yfirleitt liðið frá því styrkhæf verkefni fara í umsóknarferli þar til þau eru afgreitt og greiðslur til sjóðsins vegna þeirra hefjast. Í fimmta lagi er gert ráð fyrir 40 m.kr. lækkun á framlagi til verkefnisins Átaks við lækkun skulda þróunarríkja. Aðrar breytingar á fjárheimildum má rekja til gengis- og verðlagshækkana sem samtals nema 395,5 m.kr. en þar af er gengishækkun á framlagi vegna Þróunarsjóðs EFTA 226 m.kr. frá forsendum fjárlaga 2009.

Útflutningsráð Íslands

Eini fjárlagaliður þessa málaflokks er liðurinn 611 Útflutningsráð íslands. Framlagið nemur 363 m.kr. og er jafnt þeim tekjum sem markaðsgjald skilar en það er 0,05% af tryggingagjaldsstofni. Gert er ráð fyrir að tekjur lækki um 37,2 m.kr. frá fjárlögum yfirstandandi árs.

Fjárlagaliðir með óskiptri fjárheimild

Eftirfarandi er yfirlit yfir fjárlagaliði með óskiptum fjárheimildum ráðuneytisins sem heimilt er að millifæra fjárheimildir af á aðra fjárlagaliði innan fjárlagaársins í samræmi við forsendur og tilgang fjárveitinganna. Nánari umfjöllun um þessa safnliði fjárheimilda er að finna í kafla 3.7 að framan.